Học ngoại ngữ8 phút đọc
Học tiếng Trung qua âm Hán Việt: nhớ một chữ, đoán cả chùm từ (và những cái bẫy)
Cách dùng âm Hán Việt để học từ vựng tiếng Trung nhanh hơn: chùm từ theo chữ, chữ nhiều âm đọc, các cặp từ dễ hiểu nhầm và giản thể, phồn thể.
Học ngoại ngữ · 11 phút đọc
Học từ vựng bằng lặp lại ngắt quãng: hộp Leitner và cách tự làm trên Google Sheets
Lặp lại ngắt quãng là ôn một từ đúng lúc bạn sắp quên nó, rồi giãn dần khoảng cách giữa các lần ôn: 1 ngày, 3 ngày, 1 tuần, 2 tuần, 1 tháng… Bài này giải thích vì sao cách đó hiệu quả, cách chia hộp Leitner với lịch ôn cụ thể, và cách tự dựng một file ôn từ chỉ với 5 cột và 2 công thức trên Google Sheets.
Đăng HiTaVa
Lặp lại ngắt quãng là gì
Phần lớn người học từ vựng làm theo một trong hai kiểu: chép đi chép lại một danh sách trong một buổi, hoặc lướt lại toàn bộ sổ từ mỗi tối. Kiểu thứ nhất nhớ nhanh nhưng quên cũng nhanh. Kiểu thứ hai tốn thời gian vào cả những từ bạn đã thuộc lòng.
Lặp lại ngắt quãng (spaced repetition) chia việc ôn theo từng từ: từ nào vừa học thì gặp lại sớm, từ nào đã nhớ chắc thì vài tuần, vài tháng mới gặp lại. Mỗi ngày bạn chỉ ôn đúng những từ "đến hạn", nên thời gian dồn vào chỗ cần nhất.
- Ý tưởng chính
- Ôn khi sắp quên
- Khoảng ôn
- 1 → 3 → 7 → 14 → 30 ngày…
- Quên thì
- Quay lại từ đầu
- Cần mỗi ngày
- 15–20 phút
Đường cong lãng quên của Ebbinghaus nói gì
Năm 1885, nhà tâm lý học người Đức Hermann Ebbinghaus công bố một loạt thí nghiệm làm trên chính mình: học thuộc các danh sách âm tiết vô nghĩa (ghép phụ âm – nguyên âm – phụ âm, không mang nghĩa gì), rồi sau những khoảng thời gian khác nhau đo xem học lại tốn ít công hơn bao nhiêu so với lần đầu. Kết quả là đường cong lãng quên: trí nhớ tụt nhanh nhất ngay sau khi học, rồi tụt chậm dần.
Năm 2015, hai nhà nghiên cứu Murre và Dros làm lại đúng thí nghiệm này và được đường cong có hình dạng tương tự. Bạn sẽ thấy trên mạng nhiều con số kiểu "sau một ngày quên X%" gán cho Ebbinghaus — đừng tin máy móc: con số đó đo trên âm tiết vô nghĩa, bằng một phương pháp đo riêng, ở một người. Với từ vựng có nghĩa, có ví dụ, tốc độ quên khác. Điều đáng giữ lại là hình dạng: quên nhanh lúc đầu, chậm dần về sau.
Phần thứ hai của câu chuyện là hiệu ứng giãn cách (spacing effect): cùng một số lần ôn, chia ra nhiều buổi cách nhau thì nhớ lâu hơn dồn vào một buổi. Đây là một trong những kết quả được lặp lại nhiều nhất của tâm lý học trí nhớ — bài tổng hợp của Cepeda và cộng sự (2006) gom rất nhiều thí nghiệm học từ và cho thấy cùng một xu hướng. Lặp lại ngắt quãng chỉ là cách biến hai điều trên thành lịch ôn cụ thể.
Hộp Leitner: cách chia lịch ôn đơn giản nhất
Năm 1972, nhà báo khoa học Sebastian Leitner, trong cuốn sách tiếng Đức So lernt man lernen, đề xuất một cách làm bằng tay với thẻ giấy: chia thẻ vào nhiều hộp. Hộp 1 ôn thường xuyên nhất, hộp càng cao càng ít khi phải mở. Trả lời đúng thì thẻ lên một hộp, sai thì về hộp 1. Không cần tính toán gì — vị trí của thẻ chính là lịch ôn của nó.
| Hộp | Ôn lại sau | Tính từ lúc học (nếu luôn nhớ) |
|---|---|---|
| 1 | trong ngày (từ mới, từ vừa quên) | ngày 0 |
| 2 | 1 ngày | ngày 1 |
| 3 | 3 ngày | ngày 4 |
| 4 | 7 ngày | ngày 11 |
| 5 | 14 ngày | ngày 25 |
| 6 | 30 ngày | ngày 55 |
| 7 | 60 ngày | ngày 115 |
| 8 | 120 ngày | ngày 235 |
Leitner bản gốc chỉ có hai nút: đúng hoặc sai. Cách chấm bốn mức dưới đây cho bạn kiểm soát tốt hơn với những từ "nhớ mang máng":
- Quên — về hộp 1, gặp lại ngay trong buổi hoặc hôm sau.
- Khó — nhớ ra nhưng phải nghĩ lâu: giữ nguyên hộp, ôn lại sau đúng khoảng cũ.
- Nhớ — lên một hộp.
- Dễ — nhảy hai hộp, khỏi mất thời gian với từ quá quen.
Mỗi ngày phải ôn bao nhiêu từ?
Theo bảng trên, một từ luôn nhớ đúng sẽ được ôn 7 lần trong khoảng 8 tháng. Nếu mỗi ngày bạn thêm 10 từ mới, sau khoảng hai tháng mỗi ngày sẽ có chừng 50 lượt ôn, sau bốn tháng chừng 60, chưa kể từ bị quên quay lại. Muốn mỗi ngày dưới 20 phút thì 10 từ mới là mức vừa; bận thì giảm từ mới, đừng bỏ ôn.
Cách tự làm file ôn từ lặp lại ngắt quãng trên Google Sheets
Bạn cần ba tab: Tu (danh sách từ — đặt tên không dấu để công thức gọn), Lich (số ngày của từng hộp) và Ôn hôm nay. Tab Tu có 5 cột: A Từ, B Nghĩa, C Hộp, D Ôn gần nhất, E Ôn tiếp. Bạn chỉ gõ A–D, cột E là công thức.
- Tab Lich: A1 gõ "Hộp", B1 gõ "Số ngày". Từ dòng 2 đến dòng 9: cột A là 1 đến 8, cột B là 0, 1, 3, 7, 14, 30, 60, 120.
- Tab Tu: dòng 1 là tiêu đề. Từ dòng 2, mỗi từ một dòng. Từ mới: Hộp = 1, Ôn gần nhất = ngày hôm nay.
- Ô E2 gõ công thức Ôn tiếp bên dưới rồi kéo xuống hết cột. Định dạng cột D và E là Ngày (Định dạng › Số › Ngày).
- Cột C nên đặt quy tắc xác thực dữ liệu: số nguyên từ 1 đến 8, để không lỡ gõ 9 hay 0.
=IF(OR(A2="";D2="");"";D2+INDEX(Lich!$B$2:$B$9;C2))=IFERROR(SORT(FILTER(Tu!A2:E; Tu!E2:E<>""; Tu!E2:E<=TODAY()); 5; TRUE); "Hôm nay không có từ cần ôn")=IFERROR(ARRAY_CONSTRAIN(SORT(FILTER(Tu!A2:E; Tu!E2:E<>""; Tu!E2:E<=TODAY()); 5; TRUE); 50; 5); "Hôm nay không có từ cần ôn")=COUNTIFS(Tu!A2:A; "<>"; Tu!E2:E; "<="&TODAY())Cách ôn mỗi ngày với file tự làm
- Mở tab Ôn hôm nay, che cột Nghĩa (thu hẹp cột hoặc đổi màu chữ trắng), tự trả lời từng từ.
- Sang tab Tu, tìm dòng của từ đó (Ctrl+F). Nhớ: tăng số ở cột Hộp thêm 1 (tối đa 8). Quên: sửa về 1. Khó: giữ nguyên.
- Ở cột Ôn gần nhất, bấm Ctrl+; (trên Mac là ⌘+;) để điền ngày hôm nay. Cột Ôn tiếp tự tính lại, từ đó biến khỏi danh sách hôm nay.
- Ôn xong thì thêm từ mới: Hộp 1, Ôn gần nhất là hôm nay — từ mới hiện ngay trong Ôn hôm nay.
Ngày 03/10 thành 10 tháng 3?
Nếu cột Ôn tiếp ra ngày lạ, gần như chắc chắn cài đặt vùng của file đang là Hoa Kỳ (tháng/ngày). Vào Tệp › Cài đặt › Ngôn ngữ và vùng: Việt Nam. Chi tiết ở bài sửa lỗi ngày tháng trong Google Sheets.
File này chạy được, nhưng bạn sẽ thấy ngay chỗ bất tiện: mỗi từ phải sửa tay hai ô, và trên Sheets không có thẻ lật, không có phát âm. Ôn 50 từ một ngày nghĩa là 100 lần sửa ô. Đó là lý do phần lớn người học chuyển sang công cụ có sẵn nút chấm điểm sau vài tuần.
Lặp lại ngắt quãng trong bộ mẫu Học từ vựng PRO
Cả bốn mẫu Học từ vựng PRO — tiếng Anh, Trung, Hàn, Nhật — dùng chung cách làm trong bài: nhớ đúng thì lần ôn sau xa dần 1, 3, 7, 14, 30, 60, 120 ngày; quên thì từ về hộp 1. Tab Ôn hôm nay là công thức thuần, mở bằng Excel 2016 trở lên vẫn chạy, chỉ là bạn tự ghi kết quả bằng tay như file tự làm ở trên.
Trên Google Sheets, gói Apps Script đi kèm thêm phần mà bảng tính thuần không làm được: lật thẻ, nghe phát âm, chấm điểm bằng phím, các kiểu luyện tập và trò chơi dùng chính bộ từ của bạn. Hộp thoại này cần mở trên máy tính; trên điện thoại bạn vẫn xem được tab Ôn hôm nay và Flashcard.
| Mẫu | Bộ từ có sẵn | Điểm riêng |
|---|---|---|
| Tiếng Anh | 3.000 từ A1–B2 | Phiên âm IPA, nghe giọng Mỹ hoặc Anh |
| Tiếng Trung | 5.375 từ HSK 1–6 | Pinyin, âm Hán Việt, luyện thanh điệu |
| Tiếng Hàn | 6.096 từ TOPIK I–II | Phát âm thực [발음], Hán Việt, bàn phím Hangul ảo |
| Tiếng Nhật | 5.287 từ JLPT N5–N2 | Hán Việt, furigana, trọng âm, gõ kana |
Học tiếng Trung, Hàn hay Nhật thì còn một lợi thế riêng của người Việt: âm Hán Việt, nhớ một chữ là đoán được cả chùm từ — xem học tiếng Trung qua âm Hán Việt. Đang ôn HSK thì xem trước số từ vựng HSK 3.0 từng cấp để đặt mục tiêu mỗi ngày cho hợp lý.
Anki, Quizlet hay Google Sheets?
Anki là ứng dụng lặp lại ngắt quãng nổi tiếng nhất: khoảng ôn được thuật toán tính riêng cho từng thẻ, rất mạnh nhưng phải tự soạn hoặc tải bộ thẻ, và giao diện khá khô. Quizlet dễ dùng, nhiều trò chơi, nhưng bản miễn phí giới hạn chế độ Learn — chế độ học có hỏi lại từ sai. Bảng tính hợp với người muốn dữ liệu nằm trong tay mình, xem được toàn bộ tiến độ và sửa được mọi thứ.
So sánh chi tiết từng tiêu chí ở trang học từ vựng bằng Google Sheets hay Anki, Quizlet. Còn nếu bạn chưa chắc nên dùng Google Sheets hay Excel cho file của mình, xem Google Sheets hay Excel.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi ngày nên học bao nhiêu từ mới?
Với 15–20 phút mỗi ngày, 10 từ mới là mức bền. Số lượt ôn tăng dần theo số từ mới (10 từ mới mỗi ngày tạo ra khoảng 50–60 lượt ôn mỗi ngày sau vài tháng), nên tăng từ mới phải tính trước phần ôn sẽ phình ra.
Bỏ ôn vài ngày thì có phải làm lại từ đầu không?
Không. Các từ quá hạn vẫn nằm trong danh sách, quá hạn lâu nhất lên đầu. Ôn bù dần mỗi ngày một ít (giới hạn 50 từ như công thức ở trên), từ nào quên thì về hộp 1, từ nào còn nhớ thì cứ lên hộp như bình thường.
Vì sao từ "Khó" không lên hộp?
Nhớ ra nhưng phải nghĩ lâu nghĩa là trí nhớ về từ đó còn yếu. Nếu cho lên hộp, lần ôn sau xa gấp đôi và rất dễ quên. Giữ nguyên hộp là ôn lại sau đúng khoảng cũ.
Làm file này trên Excel được không?
Được trên Excel 365 hoặc 2021 trở lên (có hàm FILTER và SORT). Excel không có ARRAY_CONSTRAIN — dùng TAKE(…; 50) thay thế. Nếu Excel của bạn để vùng Hoa Kỳ thì đổi dấu ; thành dấu phẩy.
Lặp lại ngắt quãng có dùng cho chữ Hán, Kanji, ngữ pháp được không?
Được, miễn là thứ cần nhớ có một câu hỏi và một đáp án rõ ràng: chữ Hán → âm đọc, mẫu câu → ví dụ. Với ngữ pháp, nên ôn bằng câu ví dụ hơn là bằng tên của cấu trúc.
Flashcard tiếng Anh trên Google Sheets: tự nhắc ôn, 5 kiểu luyện tập
Xem trên YouTube ↗
Nguồn tham khảo
Mẫu làm sẵn cho việc này
Mẫu khác liên quan: Học từ vựng tiếng Trung PRO, Học từ vựng tiếng Hàn PRO, Học từ vựng tiếng Nhật PRO.
Đọc tiếp
- Học ngoại ngữ11 phút đọc
Luật nối âm tiếng Hàn (연음화) và 7 âm cuối: vì sao 한국어 đọc là [한구거]
Luật nối âm tiếng Hàn 연음화 và luật 7 âm cuối giải thích bằng ví dụ: 한국어 [한구거], 맛있어요 [마시써요], 옷 [옫]; kèm biến âm mũi, âm căng hay gặp.
- Học ngoại ngữ9 phút đọc
Từ vựng HSK 3.0: mỗi cấp cần bao nhiêu từ, bao nhiêu chữ Hán
Số từ vựng và chữ Hán từng cấp HSK 3.0 theo đại cương thi 11/2025 và chuẩn 2021, khác gì HSK cũ, lịch thi HSK mới và mỗi ngày nên học bao nhiêu từ.
- Học ngoại ngữ11 phút đọc
Từ vựng JLPT N5–N2: mỗi cấp cần bao nhiêu từ, bao nhiêu Kanji và học theo lộ trình nào
Từ vựng JLPT N5–N2 cần bao nhiêu từ và Kanji? Mô tả từng cấp theo jlpt.jp, số liệu ước tính (JLPT không công bố danh sách), điểm đỗ, cách học bằng Hán Việt.
Xem thêm mẹo và video hướng dẫn trên kênh YouTube HiTaVa, hoặc đọc các bài khác trong chủ đề Học ngoại ngữ.
Cần hỏi thêm?Zalo 0935077673 (Hải Vân)