Nhân sự & tiền lương · 13 phút đọc
Lương gross là tổng lương trước khi trừ bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân; lương net là số tiền thực nhận sau khi đã trừ hết các khoản đó. Năm 2026, người lương gross 20 triệu, không người phụ thuộc, nhận net khoảng 17,78 triệu. Bài này giải thích hai khái niệm, cách ghi trong hợp đồng, lương net có phải đóng BHXH không, thưởng và phụ cấp tính gross hay net, và nên chọn bên nào khi đàm phán.
Lương gross (gross salary, lương tổng, lương trước thuế) là toàn bộ tiền lương bạn được trả trong tháng, chưa trừ phần bảo hiểm bắt buộc bạn phải đóng và thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Đây là con số kế toán dùng để tính bảo hiểm, tính thuế và khai với cơ quan nhà nước.
Lương net (net salary, lương thực nhận, lương sau thuế) là số tiền về tài khoản của bạn sau khi đã trừ bảo hiểm và thuế. Nói gọn: net = gross − bảo hiểm người lao động đóng − thuế TNCN. Nếu công ty còn trừ đoàn phí công đoàn (với đoàn viên), tạm ứng hay khoản phạt thì số chuyển khoản còn thấp hơn nữa, nhưng các khoản đó thường không được tính khi hai bên nói tới "lương net".
Bộ luật Lao động không dùng chữ "gross" hay "net". Hai từ này là cách gọi trong tuyển dụng để hai bên hiểu con số đang nói là trước hay sau khi trừ. Vì vậy hiểu lầm thường bắt đầu từ một câu rất ngắn: "lương 15 triệu" — mà không ai hỏi lại là 15 triệu gì.
| Lương gross | Lương net | |
|---|---|---|
| Nghĩa | Lương trước khi trừ bảo hiểm, thuế | Lương thực nhận sau khi trừ bảo hiểm, thuế |
| Ai đóng bảo hiểm, thuế | Người lao động, trừ vào lương | Công ty tự tính và trả phần chênh lệch |
| Con số ghi để đóng BHXH, tính thuế | Chính là con số gross (trong giới hạn trần) | Phải quy đổi ngược ra gross |
| Luật thuế, bảo hiểm đổi | Thực nhận của bạn đổi theo | Thực nhận giữ nguyên, chi phí công ty đổi |
| Dễ so sánh giữa các công ty | Có, nếu cùng mức đóng bảo hiểm | Có, nhưng phải hỏi rõ trừ những gì |
| Hay gặp ở | Phần lớn doanh nghiệp, cơ quan | Vị trí tuyển gấp, người nước ngoài, một số công ty FDI |
Phần chênh giữa gross và net gồm hai khoản. Bảo hiểm bắt buộc người lao động đóng 10,5% lương đóng bảo hiểm, có trần: BHXH, BHYT tính tối đa trên 50.600.000đ từ 01/07/2026, BHTN có trần riêng theo vùng (vùng I 106.200.000đ) — chi tiết ở bài cách tính BHXH 2026. Thuế TNCN tính trên phần còn lại sau khi trừ bảo hiểm và giảm trừ gia cảnh, theo biểu luỹ tiến 5 bậc áp dụng từ kỳ tính thuế 2026 — xem cách tính thuế TNCN 2026.
Ngoài phần người lao động, công ty còn đóng thêm 21,5% bảo hiểm và 2% kinh phí công đoàn trên lương đóng bảo hiểm. Khoản này không nằm trong gross của bạn, nhưng là lý do chi phí thật của một nhân viên lương gross 20 triệu với công ty là khoảng 24,7 triệu (20 triệu + 23,5%).
Kỳ lương 10/2026, lương gross 20.000.000đ, toàn bộ là lương đóng bảo hiểm, không người phụ thuộc, không có khoản miễn thuế:
Chiều ngược lại khó hơn, vì thuế phụ thuộc vào chính con số gross chưa biết. Bạn có lương net trong tay và cần biết gross (để thương lượng, để khai bảo hiểm) thì đọc bài cách tính lương net sang gross. Muốn tự tính thực nhận cho nhiều mức lương, có người phụ thuộc, lương cao chạm trần bảo hiểm, xem cách tính lương gross sang net — có công thức Google Sheets từng bước.
Lương đóng bảo hiểm có thể thấp hơn lương gross
Tiền lương đóng BHXH gồm mức lương, phụ cấp lương và khoản bổ sung trả thường xuyên, ổn định (Luật BHXH 2024). Thưởng, khoản hỗ trợ không thường xuyên thường không tính vào. Nên với cùng gross 20 triệu, người có 3 triệu thưởng hiệu suất sẽ đóng bảo hiểm ít hơn và net cao hơn một chút so với ví dụ trên — nhưng cũng hưởng chế độ (ốm đau, thai sản, thất nghiệp, lương hưu) trên mức thấp hơn.
Điều 21 Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu hợp đồng lao động có mức lương theo công việc hoặc chức danh, hình thức trả lương, kỳ hạn trả lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác. Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH (Điều 3) hướng dẫn chi tiết từng mục. Luật không bắt ghi chữ "gross" hay "net", nên đa số hợp đồng ghi mức lương theo kiểu gross: con số trước khi trừ, kèm câu "người lao động đóng BHXH, BHYT, BHTN và thuế TNCN theo quy định".
Nếu thoả thuận lương net, đừng chỉ ghi "lương net 18.000.000đ". Hợp đồng hoặc phụ lục nên có đủ ba ý:
Dù ghi kiểu nào, mức lương theo công việc của người làm đủ giờ không được thấp hơn lương tối thiểu vùng — vùng I là 5.310.000đ/tháng từ 01/01/2026 theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP. Bảng 4 vùng ở bài mức lương tối thiểu vùng 2026.
Có. "Net" chỉ là cách hai bên thoả thuận số thực nhận; nghĩa vụ đóng bảo hiểm bắt buộc không biến mất. Người làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên vẫn thuộc diện đóng BHXH, BHYT, BHTN. Khác biệt duy nhất: với lương net, phần 10,5% của người lao động thực chất do công ty bỏ thêm tiền ra trả, cộng vào để ra con số gross khai với cơ quan bảo hiểm.
Thuế cũng vậy. Khi trả lương net (công ty chịu thuế thay), kế toán phải quy đổi số thực nhận ngược ra thu nhập trước thuế rồi mới tính thuế và khấu trừ. Cuối năm, bạn vẫn có tên trong quyết toán thuế với thu nhập là con số gross đã quy đổi, không phải con số net.
Chỗ dễ thiệt nằm ở mức lương đóng bảo hiểm. Một số nơi thoả thuận net 18 triệu nhưng chỉ khai đóng bảo hiểm trên mức thấp (gần lương tối thiểu vùng) để giảm chi phí. Tháng đó bạn không thấy khác gì, nhưng tiền thai sản, trợ cấp thất nghiệp, lương hưu sau này đều tính trên mức thấp đó. Bạn tra được mức đóng thật của mình trên ứng dụng VssID của BHXH Việt Nam.
Không có bên nào luôn lợi hơn. Điều quan trọng là so hai lời mời trên cùng một đơn vị. Ví dụ bạn có hai offer: A trả gross 20 triệu, B trả net 18 triệu. Nhìn số thì A lớn hơn, nhưng A chỉ thực nhận 17,78 triệu. Để trả net 18 triệu, công ty B phải khai gross khoảng 20,26 triệu.
| Nhận lương gross | Nhận lương net | |
|---|---|---|
| Ưu điểm | Minh bạch, khớp với hợp đồng và sổ BHXH; được hưởng khi thuế giảm (như giảm trừ gia cảnh tăng năm 2026); đăng ký thêm người phụ thuộc thì net tăng | Biết chắc số về tài khoản; không phải tự tính; luật đổi theo hướng tăng thuế, bảo hiểm thì công ty chịu |
| Nhược điểm | Thực nhận thay đổi khi trần bảo hiểm, biểu thuế đổi; phải tự tính mới biết net | Không hưởng lợi khi thuế giảm; dễ bị khai bảo hiểm thấp; tăng lương, thưởng phải hỏi lại là gross hay net |
| Hợp với | Người muốn quyền lợi bảo hiểm đầy đủ, có hoặc sắp có người phụ thuộc | Người cần con số chắc chắn, vị trí lương cao ở công ty trả net rõ ràng |
Một điểm hay bị bỏ qua: người phụ thuộc. Với lương gross, bạn đăng ký thêm con thì mỗi tháng được trừ thêm 6,2 triệu trước khi tính thuế, thuế giảm và net tăng. Với lương net, khoản tiết kiệm thuế đó thường thuộc về công ty — trừ khi hợp đồng ghi khác.
Khi đàm phán, cách an toàn nhất là nói chuyện bằng gross (con số đi vào hợp đồng, sổ bảo hiểm) và tự quy đổi ra net để biết mình cầm bao nhiêu. Nếu công ty chỉ chào net, hỏi họ khai bảo hiểm trên mức nào.
Thưởng và phụ cấp cũng có hai cách nói như lương chính, và hiểu lầm còn nhiều hơn vì thường chỉ được hứa bằng miệng.
Thưởng net cho người lương net có thể đẩy thu nhập tháng thưởng lên bậc thuế cao hơn, và phần thuế tăng thêm đó công ty phải chịu — nhiều nơi vì thế quy định lương net nhưng thưởng tính gross. Không sai, nhưng nên được ghi ra giấy ngay từ đầu.
Năm câu ngắn, hỏi lúc nhận offer, tránh được gần hết các bất ngờ ở phiếu lương đầu tiên:
Ghi lại câu trả lời vào email xác nhận offer. Nếu là người tuyển dụng, chủ động ghi "gross" hay "net" ngay trong tin tuyển dụng và thư mời nhận việc giúp bạn đỡ phải giải thích lại ở tháng lương đầu tiên.
Với người làm lương, gross và net không phải câu hỏi lý thuyết: mỗi tháng phải đi từ công, phụ cấp, thưởng ra gross, trừ bảo hiểm có trần, tính thuế 5 bậc rồi mới ra net — và giải thích được cho nhân viên vì sao ra con số đó. Phiếu lương rõ ràng chia đủ hai phần: thu nhập (gross) và khấu trừ.
Tự làm trên bảng tính cũng được: bài cách tính lương nhân viên bằng Excel đi qua đủ 9 bước với công thức từng cột.
Gross là tổng tiền lương trước khi trừ bảo hiểm bắt buộc (người lao động đóng 10,5%) và thuế TNCN. Đây là con số ghi trong hợp đồng và dùng để tính bảo hiểm, thuế.
Không. Lương net là số thực nhận sau khi trừ bảo hiểm và thuế. "Lương cơ bản" thường là mức lương ghi trong hợp đồng chưa gồm phụ cấp, và vẫn là một con số trước thuế.
Nếu cả 15 triệu là lương đóng bảo hiểm: trừ 10,5% bảo hiểm (1.575.000đ) còn 13.425.000đ. Thu nhập tính thuế 15.000.000 − 1.575.000 − 15.500.000 âm, nên thuế 0đ và net là 13.425.000đ.
Với cá nhân cư trú, không người phụ thuộc, lương net 10 triệu quy đổi ra gross khoảng 11,17 triệu, thấp hơn mức bắt đầu chịu thuế (khoảng 17,32 triệu gross năm 2026) nên không phát sinh thuế; chỉ có bảo hiểm.
Lương gross minh bạch hơn và bạn được hưởng khi thuế giảm hoặc đăng ký thêm người phụ thuộc. Lương net cho số thực nhận chắc chắn. Dù chọn bên nào, hãy quy đổi về cùng một loại để so offer và hỏi rõ mức lương đóng bảo hiểm.
Tiền lương đóng BHXH là mức lương, phụ cấp và khoản bổ sung thường xuyên theo thoả thuận, và không thấp hơn lương tối thiểu vùng. Khai thấp hơn thoả thuận thật là thiệt cho bạn về chế độ sau này; kiểm tra mức đóng trên ứng dụng VssID.
Trường hợp riêng
Các ví dụ giả định cá nhân cư trú, một nơi trả lương, hợp đồng từ 3 tháng, lương dưới trần bảo hiểm. Người nước ngoài, cá nhân không cư trú (thuế 20%), hợp đồng dưới 3 tháng, người có thu nhập nhiều nơi nên được kế toán đối chiếu riêng.
Cách tính lương nhân viên bằng Excel theo luật 2026: công, tăng ca, BHXH có trần, thuế TNCN 5 bậc, thực nhận. Công thức chép được và ví dụ số cụ thể.
Cách tính lương gross sang net 2026: trừ BHXH, BHYT, BHTN 10,5% (trần 50,6 triệu) và thuế TNCN 5 bậc. Ví dụ 15, 30, 60 triệu, bảng tra, công thức Sheets.
Cách tính lương net sang gross 2026: vì sao không chia 89,5%, bảng quy đổi ngược 5 bậc thuế, ví dụ, công thức Google Sheets, lưu ý khi thoả thuận lương net.
Cách tính tiền làm thêm giờ 2026: 150% ngày thường, 200% ngày nghỉ, 300% ngày lễ Tết, làm đêm, ngày lễ 24/11 mới, lịch Tết 2027 và thuế TNCN.
Xem thêm mẹo và video hướng dẫn trên kênh YouTube HiTaVa, hoặc đọc các bài khác trong chủ đề Nhân sự & tiền lương.
Cần hỏi thêm?Zalo 0935077673 (Hải Vân)
