Chế độ thai sản 2026: nghỉ bao lâu, điều kiện hưởng và cách tính tiền thai sản

Chế độ thai sản hiện tính theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (số 41/2024/QH15, hiệu lực 01/07/2025), Điều 50–62. Người được hưởng gồm lao động nữ mang thai, sinh con, mang thai hộ, nhờ mang thai hộ; người nhận nuôi con nuôi dưới 6 tháng tuổi; người đặt vòng, triệt sản; và lao động nam đang đóng BHXH bắt buộc có vợ sinh con.

Sinh con

Đóng BHXH bắt buộc đủ 6 tháng trong 12 tháng liền kề trước khi sinh

Phải nghỉ dưỡng thai theo chỉ định

Đủ 3 tháng trong 12 tháng trước sinh, nếu đã đóng đủ 12 tháng trở lên

Nghỉ việc để điều trị vô sinh

Đủ 6 tháng trong 24 tháng trước sinh

Lao động nam nghỉ khi vợ sinh

Chỉ cần đang đóng BHXH bắt buộc

Ba điều hay bị hiểu sai. Thứ nhất, 6 tháng không cần liên tục, chỉ cần nằm trong 12 tháng trước khi sinh. Thứ hai, người đã đủ điều kiện mà nghỉ việc trước khi sinh vẫn được hưởng (khoản 4 Điều 50), chỉ là tự nộp hồ sơ cho cơ quan BHXH thay vì qua công ty. Thứ ba, khám thai, sảy thai, đặt vòng không đòi điều kiện 6 tháng, chỉ cần đang đóng BHXH.

Khoản 1 Điều 139 Bộ luật Lao động được Luật Dân số 2025 (số 113/2025/QH15) sửa từ 01/07/2026: lao động nữ nghỉ thai sản trước và sau khi sinh 6 tháng; sinh con thứ hai thì 7 tháng; nghỉ trước khi sinh không quá 2 tháng. Sinh đôi trở lên, từ con thứ hai trở đi mỗi con nghỉ thêm 1 tháng. Văn bản hợp nhất 18/VBHN-VPQH/2026 đã ghi nội dung mới này.

Thế nào là con thứ hai? Theo hướng dẫn của BHXH Việt Nam dựa trên Nghị định 168/2026/NĐ-CP, là trường hợp tại thời điểm sinh, người mẹ đang có một con đẻ còn sống. Con nuôi, con riêng của chồng không được nêu trong hướng dẫn này, nên gia đình có hoàn cảnh như vậy cần hỏi cơ quan BHXH. Người sinh trước 01/07/2026 hoặc đang nghỉ dở qua mốc này cũng nên hỏi lại cách áp dụng.

Đi làm sớm: lao động nữ đã nghỉ ít nhất 4 tháng có thể đi làm lại trước hạn nếu báo trước, công ty đồng ý và có xác nhận của cơ sở y tế. Khi đó vẫn nhận tiếp trợ cấp thai sản tới hết thời gian nghỉ, cộng lương những ngày làm do công ty trả; hai bên đóng BHXH cho thời gian đi làm lại. Người đi làm sớm không được nghỉ dưỡng sức. Hết hạn mà muốn nghỉ thêm thì thoả thuận nghỉ không lương.

• 5 ngày làm việc khi vợ sinh thường.
• 7 ngày làm việc khi vợ sinh mổ hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi.
• 10 ngày làm việc khi vợ sinh đôi, hoặc sinh con thứ hai (từ 01/07/2026, điểm c khoản 2 Điều 53 sửa bởi Luật Dân số 2025). Sinh ba trở lên thêm 3 ngày cho mỗi con từ con thứ ba.
• 14 ngày làm việc khi vợ sinh đôi phải mổ; sinh ba trở lên phải mổ thêm 3 ngày mỗi con từ con thứ ba.

Ngày bắt đầu nghỉ phải nằm trong 60 ngày kể từ ngày vợ sinh (luật cũ là 30 ngày); được chia nhiều lần, miễn lần cuối bắt đầu trong 60 ngày và tổng không vượt mức trên. Vợ không đủ điều kiện hưởng mà chồng đóng BHXH đủ 6 tháng trong 12 tháng trước khi sinh thì chồng nhận trợ cấp một lần thay vợ.

Tiền nghỉ sinh = Bình quân lương đóng BHXH 6 tháng gần nhất × Số tháng nghỉ
Tiền 1 ngày (khám thai, chồng nghỉ) = Bình quân ÷ 24
Tiền 1 ngày (sảy thai, đặt vòng, ngày lẻ) = Bình quân ÷ 30
Trợ cấp một lần = 2 × Mức tham chiếu × Số con
Dưỡng sức 1 ngày = 30% × Mức tham chiếu

Bình quân 6 tháng lấy từ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH, không phải lương thực nhận hay lương gross có thưởng. Lương đóng BHXH gồm những khoản nào, mức trần 50,6 triệu từ 01/07/2026 và tỷ lệ đóng xem ở bài cách tính BHXH 2026. Người đóng chưa đủ 6 tháng (chỉ gặp ở khám thai, sảy thai, chồng nghỉ…) thì lấy bình quân các tháng đã đóng.

Ví dụ. Chị Hoa sinh con ngày 12/10/2026 và nghỉ từ ngày sinh. Lương đóng BHXH tháng 4–6/2026 là 10 triệu, tháng 7–9/2026 tăng lên 12 triệu. Bình quân = (10 × 3 + 12 × 3) ÷ 6 = 11.000.000đ.

• Con thứ nhất: 11.000.000 × 6 = 66.000.000đ, cộng trợ cấp một lần 5.060.000đ = 71.060.000đ.
• Con thứ hai: 11.000.000 × 7 = 77.000.000đ, cộng 5.060.000đ = 82.060.000đ.
• Sau khi đi làm lại, nếu công ty và công đoàn cho nghỉ dưỡng sức 5 ngày: 759.000 × 5 = 3.795.000đ.
• Chồng chị Hoa, lương đóng BHXH bình quân 15.600.000đ: mỗi ngày 15.600.000 ÷ 24 = 650.000đ; nghỉ 5 ngày 3.250.000đ, vợ mổ 7 ngày 4.550.000đ, con thứ hai 10 ngày 6.500.000đ.

Tự tính trên Google Sheets: gõ lương đóng BHXH 6 tháng vào B2:B7, số tháng nghỉ vào C2, số con vào D2, mức tham chiếu 2530000 vào E2.

=ROUND(AVERAGE(B2:B7);0)*C2+2*E2*D2

=ROUND(AVERAGE(B2:B7)/24*F2;0)

Đây là chế độ mới từ 01/07/2025 (Điều 94–97 Luật BHXH 2024). Lao động nữ sinh con, hoặc lao động nam có vợ sinh con, nếu có thời gian đóng BHXH tự nguyện (hoặc cả bắt buộc lẫn tự nguyện) đủ 6 tháng trong 12 tháng trước khi sinh được trợ cấp 2.000.000đ cho mỗi con. Tiền này do ngân sách nhà nước trả.

• Cả bố và mẹ cùng đủ điều kiện thì chỉ một người nhận.
• Người vừa đủ điều kiện bên tự nguyện vừa đủ bên bắt buộc thì chỉ hưởng chế độ bắt buộc.
• Hồ sơ: bản sao giấy khai sinh, trích lục khai sinh hoặc giấy chứng sinh của con; nộp thẳng cho cơ quan BHXH trong 60 ngày kể từ ngày sinh. BHXH giải quyết trong 5 ngày làm việc.

Luật Dân số 2025 còn có các khoản hỗ trợ tài chính khi sinh con cho một số nhóm phụ nữ (dân tộc thiểu số rất ít người, tỉnh có mức sinh thấp, sinh đủ 2 con trước 35 tuổi), trong đó hai nhóm sau có hiệu lực từ 01/01/2027. Đó là chính sách dân số, không phải tiền BHXH, mức cụ thể do Chính phủ và tỉnh quy định.

1. Người lao động nộp cho công ty bản sao giấy khai sinh, trích lục khai sinh hoặc bản sao giấy chứng sinh của con, chậm nhất 45 ngày kể từ ngày hết thời gian nghỉ thai sản. Lao động nam nộp cùng loại giấy; vợ sinh mổ hoặc con dưới 32 tuần mà giấy chứng sinh không ghi thì kèm giấy của cơ sở y tế.
2. Công ty lập danh sách người nghỉ thai sản kèm hồ sơ, nộp cơ quan BHXH trong 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ.
3. Cơ quan BHXH giải quyết trong 7 ngày làm việc (hồ sơ từ công ty) hoặc 5 ngày làm việc (người lao động tự nộp).

Khám thai, sảy thai, đặt vòng dùng giấy ra viện (điều trị nội trú) hoặc giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH (ngoại trú). Người đã nghỉ việc trước khi sinh tự nộp hồ sơ cho cơ quan BHXH. Dưỡng sức sau sinh do công ty lập danh sách nộp trong 7 ngày làm việc kể từ ngày người lao động bắt đầu nghỉ.

• Không đóng BHXH cho thời gian nghỉ sinh con: thời gian này vẫn tính là thời gian đóng BHXH, nhưng cả hai bên không phải đóng (khoản 8 Điều 53). Với khám thai, sảy thai, chồng nghỉ…, chỉ tháng có từ 14 ngày làm việc nghỉ thai sản mới không phải đóng. Tháng bắt đầu và tháng kết thúc nghỉ sinh nên xác nhận với cơ quan BHXH.
• Không sa thải, không đơn phương chấm dứt hợp đồng vì lý do kết hôn, mang thai, nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Hợp đồng hết hạn trong thời gian mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng thì người lao động được ưu tiên ký hợp đồng mới (Điều 137 Bộ luật Lao động).
• Giữ việc làm cũ khi người lao động quay lại, không giảm lương và quyền lợi; việc cũ không còn thì bố trí việc khác với lương không thấp hơn trước (Điều 140).
• Không xếp làm đêm, làm thêm giờ, đi công tác xa với người mang thai từ tháng thứ 7 (tháng thứ 6 ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa…), và với người nuôi con dưới 12 tháng trừ khi họ đồng ý.
• Nghỉ 60 phút mỗi ngày có lương cho người nuôi con dưới 12 tháng tuổi.

Trên bảng chấm công, dùng một ký hiệu riêng cho thai sản (thường là TS) để đếm số ngày nghỉ, khác với nghỉ không lương thường. Số ngày này quyết định tháng đó có đóng bảo hiểm hay không và khoản nào phải bỏ khỏi bảng lương. Cách dựng ký hiệu và đếm bằng COUNTIF có ở bài mẫu bảng chấm công Excel.

• Cách tính BHXH 2026Tỷ lệ đóng, lương đóng BHXH gồm những khoản nào, trần 50,6 triệu
• Mẫu hợp đồng lao độngHai loại hợp đồng, nội dung bắt buộc, mẫu chép được
• Mẫu bảng chấm công ExcelKý hiệu nghỉ và công thức đếm công
• Cách tính lương nhân viên bằng Excel9 bước từ chấm công tới thực nhận