Bảng chữ cái tiếng Nhật Hiragana và Katakana cho người mới: đủ âm, cách đọc, mẹo học 2 tuần

Một câu tiếng Nhật bình thường trộn ba bộ chữ. Ví dụ 私はベトナム人です (Tôi là người Việt Nam): 私 và 人 là Kanji (chữ Hán), は và です là Hiragana, ベトナム là Katakana.

• Hiragana ghi đuôi động từ, trợ từ, từ thuần Nhật và cách đọc của Kanji (furigana). Đây là bộ chữ học đầu tiên.
• Katakana ghi cùng các âm đó nhưng nét thẳng, góc cạnh; dùng chủ yếu cho từ vay mượn và tên nước ngoài.
• Kanji là chữ Hán mang nghĩa. Người Việt có lợi thế nhờ âm Hán Việt, nhưng chỉ nên học sau khi đọc thạo kana.
• Romaji là chữ Latinh ghi cách đọc, chỉ để người mới tra; người Nhật không viết câu bằng romaji.

Chữ cơ bản mỗi bảng

46

Âm đục, bán đục

25

Âm ghép (yōon)

33

Thời gian thuộc cả hai bảng

Khoảng 2 tuần, 30–45 phút/ngày

Mỗi chữ kana là một âm tiết (trừ ん), nên học xong bảng là bạn đọc được thành tiếng mọi từ viết bằng kana, kể cả khi chưa biết nghĩa. Romaji trong bài theo kiểu Hepburn, kiểu phổ biến nhất trong sách và từ điển: し là shi, ち là chi, つ là tsu, ふ là fu.

Bảng xếp theo trật tự gojūon (五十音, "năm mươi âm"): hàng ngang cùng phụ âm, cột dọc cùng nguyên âm a · i · u · e · o. Nhớ trật tự này là nhớ được cách xếp của từ điển Nhật.

Năm chữ không đọc theo quy luật hàng: し shi (không phải si), ち chi, つ tsu, ふ fu (môi chúm, gần giữa "ph" và "h") và ん n là chữ duy nhất đứng một mình không có nguyên âm. Âm u trong tiếng Nhật không chúm môi tròn như "u" tiếng Việt, nghe gần "ư".

Katakana ghi đúng 46 âm như Hiragana, chỉ khác hình chữ. Nhiều cặp có nét na ná nhau vì cùng gốc từ một chữ Hán: か và カ, き và キ, せ và セ, へ và ヘ gần như giống hệt.

Thêm hai gạch nhỏ ゛ (dakuten) vào chữ hàng K, S, T, H được âm đục G, Z, D, B. Thêm vòng tròn nhỏ ゜ (handakuten) vào hàng H được âm P. Tổng cộng 25 âm, áp dụng y hệt cho Katakana.

ぢ và づ đọc giống hệt じ (ji) và ず (zu) nên rất ít gặp, chủ yếu trong vài từ như はなぢ (hanaji, chảy máu cam) hay つづく (tsuzuku, tiếp tục). Khi gõ máy: ぢ là di, づ là du.

Lấy một chữ cột i (き, し, ち, に, ひ, み, り và các âm đục ぎ, じ, び, ぴ) rồi thêm ゃ, ゅ, ょ viết nhỏ ở góc dưới. Hai chữ đọc liền thành một âm tiết: き + ゃ = きゃ (kya), không phải ki-ya.

Viết nhỏ hay viết to làm đổi nghĩa: びょういん (byōin) là bệnh viện, còn びよういん (biyōin) là tiệm làm tóc. Khi chép tay, viết ゃ ゅ ょ chỉ cao khoảng nửa chữ thường.

Hai thứ này là nơi người Việt nói sai nhiều nhất, vì tiếng Việt không phân biệt độ dài âm. Trong tiếng Nhật, kéo dài hay ngắt một nhịp là đổi sang từ khác.

Trường âm (chōon) là nguyên âm kéo dài gấp đôi. Hiragana viết thêm một chữ nguyên âm; Katakana dùng gạch dài ー. Romaji Hepburn ghi bằng dấu gạch ngang trên đầu (ā, ī, ū, ē, ō).

Cặp dễ sai: おばさん (obasan, cô, dì) và おばあさん (obāsan, bà); ビル (biru, toà nhà) và ビール (bīru, bia).

Âm ngắt (sokuon) viết bằng つ nhỏ っ (Katakana ッ). Nó không có âm riêng mà là một nhịp ngừng, gấp đôi phụ âm đứng sau. Romaji ghi bằng cách nhân đôi phụ âm: きって (kitte, con tem) khác きて (kite, hãy đến); ざっし (zasshi, tạp chí); ベッド (beddo, giường). Trước ch thì ghi tch: まっちゃ (matcha).

ん đứng trước nguyên âm hoặc y được ghi thêm dấu nháy để khỏi đọc nối: きんえん (kin'en, cấm hút thuốc) khác きねん (kinen, kỷ niệm).

• Từ vay mượn tiếng nước ngoài: テレビ (terebi, tivi), パン (pan, bánh mì), コンビニ (konbini, cửa hàng tiện lợi). Đây là phần lớn chữ Katakana bạn sẽ gặp.
• Tên người, tên nước, địa danh nước ngoài: ベトナム (Betonamu, Việt Nam), ハノイ (Hanoi). Tên người Việt thường viết bằng Katakana theo cách đọc, ví dụ Nguyễn hay được viết グエン.
• Từ tượng thanh, tiếng động trong truyện tranh: ワンワン (wanwan, tiếng chó sủa).
• Nhấn mạnh hoặc tạo cảm giác hiện đại trên biển quảng cáo, giống cách ta viết IN HOA.
• Tên khoa học của động thực vật và tên nhiều công ty.

Để ghi âm nước ngoài, Katakana có thêm các tổ hợp với nguyên âm nhỏ ァ ィ ゥ ェ ォ. Gặp nhiều nhất:

Mẹo đọc từ Katakana: đọc to lên rồi đoán từ tiếng Anh gốc. コンピューター là konpyūtā, tức computer; アイスクリーム là aisukurīmu, tức ice cream.

Cách chắc chắn nhất để khỏi nhầm là viết tay theo đúng thứ tự nét ít nhất vài lần mỗi chữ. Nhìn thì シ và ツ giống nhau, nhưng tay đã quen hướng nét thì mắt sẽ nhận ra.

Mỗi ngày 30–45 phút là đủ. Tuần đầu Hiragana, tuần sau Katakana; ngày nào cũng ôn lại chữ của các hôm trước trước khi học chữ mới.

• Viết tay trong 7 ngày đầu, kể cả khi bạn chỉ định đọc. Viết giúp nhớ hình chữ lâu hơn chỉ nhìn.
• Đọc từ, đừng chỉ đọc chữ lẻ. Từ ngày 4, mỗi chữ mới gắn với một từ thật: さかな (sakana, cá), ねこ (neko, mèo).
• Ôn theo lịch giãn dần thay vì ôn dồn: chữ hôm qua sai thì hôm nay gặp lại, chữ đã đúng nhiều lần thì vài ngày sau mới hỏi. Cách xếp lịch ở bài học từ vựng bằng lặp lại ngắt quãng.
• Bỏ romaji sớm. Sau tuần đầu, chép từ mới bằng kana, đừng ghi romaji bên cạnh, nếu không mắt sẽ luôn đọc romaji trước.
• Tập gõ kana bằng romaji: gõ gakkou ra がっこう, kitte ra きって (phụ âm đôi ra っ), nn ra ん. Gõ được là bạn đã nhớ cách ghi âm.

Đọc được kana mới chỉ là đọc thành tiếng. Bước tiếp theo là từ vựng và Kanji cấp N5 — cấp đầu tiên của kỳ thi JLPT. Bài từ vựng JLPT N5–N2 nói rõ mỗi cấp cần khoảng bao nhiêu từ, vì sao các con số đó chỉ là ước tính và điểm đỗ từng cấp.

• Học từ có cả Kanji và cách đọc kana: 学生 (がくせい, gakusei, học sinh). Đừng học Kanji đứng riêng ngay từ đầu.
• Dùng âm Hán Việt làm móc nhớ: 学生 là HỌC SINH, 先生 (せんせい) là TIÊN SINH. Âm On của Kanji thường gần âm Hán Việt.
• Học kèm trọng âm từ đầu, vì sửa sau rất khó: はし đọc cao–thấp là đôi đũa (箸), thấp–cao là cây cầu (橋).
• 10–15 từ mới mỗi ngày và ôn từ đến hạn trước khi học từ mới.

1. 

   Kanji có cả chục cách đọc — người Việt đọc bằng âm Hán Việt

   Xem trên YouTube ↗

• Từ vựng JLPT N5–N2Mỗi cấp bao nhiêu từ, bao nhiêu Kanji, điểm đỗ
• Học từ vựng bằng lặp lại ngắt quãngHộp Leitner và lịch ôn cụ thể
• Học tiếng Trung qua âm Hán ViệtCùng lối tắt Hán Việt, áp dụng cho tiếng Trung
• Hướng dẫn cài Học từ vựng tiếng Nhật PROCài đặt từng bước, bật romaji cho người mới